18 Schotse woorden & hun betekenis

Het 'Scots' (Schots) komt van de Germaanse tak van de Indo-Europese taalfamilie waaronder ook het Engels, Nederlands en Duits behoren. 

Het begon ermee toen de Angelen, in de 5e eeuw na Chr. vanuit een gebied in het huidige Denemarken en Noord-Duitsland, Groot Brittannië binnenvielen. De naam Engeland en Engels komt van de Angelen maar het duurde niet lang voordat het Scots ontstond. In de middeleeuwen ontwikkelde het Scots zich weg van het Engels, totdat het een eigen taal was.

Het Scots werd de dominante taal in Schotland en Schotse woorden en uitdrukkingen werden gebruikt door koningen, literaire werken en kwamen voor in officiële documenten.

Er zijn 4 hoofddialecten die de volgende regio's bestrijken:

• Eilanden – Orkney en Shetland
• Noorden – Aberdeenshire, Hooglanden, Angus
• Centraal – Edinburgh, Glasgow, Stirling, Dundee, Fife, Perthshire, Dumfries & Galloway
• Zuiden – Scottish Borders

Dankzij hoofdelijke belastingdocumenten uit 1690, schatten we dat ongeveer 750.000 mensen Scots spraken, ongeveer 70% van de totale bevolking. Vandaag de dag spreken meer mensen Scots. In de volkstelling van 2011 gaven 1.5 miljoen mensen aan Scots te spreken, maar dat is tegenwoordig ongeveer 30% van de totale bevolking.

Bahookie

Zelfstandig naamwoord: achterwerk, billen

Als er een muzikalere manier is om een achterwerk te beschrijven, dan moeten we die nog vinden.

Bijvoorbeeld: “The wee yin fell right on his bahookie.”

In het Engels: “The little one fell on his bum.”

In het Nederlands: “De kleine viel op zijn achterste.”

Ontdek hoe je 'bahookie' uitspreekt.

Blate

Bijvoeglijk naamwoord: schuchter, verlegen

Als je in het gezelschap van een Shetlander een beetje bedeesd bent, hoor je misschien deze leuke Schotse uitdrukking.

Bijvoorbeeld: “Dunna be blate; glaep yun down!”

In het Engels: “Don’t be shy; eat up!”

In het Nederlands: “Wees niet verlegen; tast toe!”

Ontdek hoe je 'blate' uitspreekt

Braw

Bijvoeglijk naamwoord: mooi, aangenaam

Van de schattige Schotse hooglanders tot de torenhogen bergen, er is in Schotland altijd wel iets te zien dat braw is.

Bijvoorbeeld: “It’s a braw day for a dauner.”

In het Engels: “It’s a lovely day for a walk.”

In het Nederlands: “Het is een mooie dag voor een wandeling.”

Ontdek hoe je 'braw' uitspreekt

Coorie

Werkwoord: knuffelen of lekker ergens onder kruipen 

Denk bijvoorbeeld aan warme wollen dekens, een knisperend haardvuur of een lekker kopje thee (of iets sterkers)!

Bijvoorbeeld: “It’s awfy dreich; it’s a day fur coorieing in under the covers.”

In het Engels: “The weather is awfully dreary; this is a day for snuggling under the covers.”

In het Nederlands: “Het weer is echt slecht - vandaag blijf ik lekker knus onder de dekens.”

Ontdek hoe je 'coorie' uitspreekt

Dook

Werkwoord en zelfstandig naamwoord: in een vloeistof (met name water) onderdompelen; duiken

Zin in een dook? Als je dapper genoeg bent, kun je zelfs aan de toepasselijk genoemde Loony Dook meedoen.

Bijvoorbeeld: “Dook yer haun in the watter an see if it’s cauld.”

In het Engels: “Dunk your hand in the water and see if it’s cold.”

In het Nederlands: “Dompel je hand in het water en kijk of het koud is.”

Ontdek hoe je 'dook' uitspreekt

Dreich

Bijvoeglijk naamwoord: Somber, saai, troosteloos

Maak ervan wat je wilt, maar dreich is meermaals verkozen tot het "meest iconische" Schotse woord.

Bijvoorbeeld: “It’s awfy dreich oot there the day.”

In het Engels: “It’s awfully dreary outside today.”

In het Nederlands: “Het is somber weer vandaag.”

Ontdek hoe je 'dreich' uitspreekt

Fankle

Werkwoord en zelfstandig naamwoord: in de knoop raken; warboel, verwarring

Of het nu schoenveters of situaties zijn; fankle kan alles wat ook maar enigszins in de knoop zit uitdrukken.

Bijvoorbeeld: “Ma heidphones are aww fankled.”

In het Engels: “My headphones are all tangled.”

In het Nederlands: “Mijn hoofdtelefoon zit helemaal door de war.”

Ontdek hoe je 'fankle' uitspreekt

Gallus

Bijvoeglijk naamwoord: ontdeugend; brutaal

Dit is Glasgow in zes letters opgesomd.

Bijvoorbeeld: “He’s pure galllus, that yin.”

In het Engels: “He’s very cheeky, that one.”

In het Nederlands: “Hij is ondeugend, die kleine.”

Ontdek hoe je 'gallus' uitspreekt

Glaikit

Bijvoeglijk naamwoord: dom; dwaas; onnadenkend

Naast een aantal mooie uitdrukkingen biedt het Schots ook een heleboel bijzondere beledigingen.

Bijvoorbeeld: “Dinnae be so glaikit – dae something!”

In het Engels: “Don’t be so thoughtless – do something!”

In het Nederlands: “Wees niet zo onnadenkend; doe iets!”

Ontdek hoe je 'glaikit' uitspreekt

Haver

Werkwoord: onzin uitkramen; ratelen

Dit woord dankt zijn populariteit aan een tweeling met een bril uit Fife die graag wandelingen van 500 mijl maakt.

Bijvoorbeeld: “Awa – yer havering!”

In het Engels: “Get away – you’re talking nonsense!”

In het Nederlands: “Maak dat de kat wijs. Je kraamt onzin uit!”

Ontdek hoe je 'haver' uitspreekt

Keek

Werkwoord en zelfstandig naamwoord: een vluchtige blik, een kijkje nemen, kijkje

De Schotse uitzichten verdienen meer dan een keek - je wilt het prachtige landschap langer in je opnemen!

Bijvoorbeeld: “Goan take a keek oot the windae.”

In het Engels: “Go and have a quick look out of the window.”

In het Nederlands: “Neem een kijkje uit het raam.”

Ontdek hoe je 'keek' uitspreekt

Loon

Zelfstandig naamwoord: jongen, jongeman

In Aberdeenshire zijn er geen jongens en meisjes, maar loons en quines.

Bijvoorbeeld: “Far hiv ye been, loon?”

In het Engels: “Where have you been, boy?”

In het Nederlands: “Jongen, waar heb jij uitgehangen?”

Ontdek hoe je 'loon' uitspreekt

Oxter

Zelfstandig naamwoord: oksel

In Schotland zeg je niet dat je het druk hebt; hier zit je er "tot aan je oksels in", of: "up to your oxters in it."

Bijvoorbeeld: “Him there, wae the jaikit tucked in his oxter.”

In het Engels: “That man over there with the jacket tucked in his armpit.”

In het Nederlands: “Die man daar, met zijn jas onder zijn oksel.”

Ontdek hoe je 'oxter' uitspreekt

Piece

Zelfstandig naamwoord: boterham, sandwich

Wat het beleg of welk soort brood het ook is, in het Schots heet het een piece.

Bijvoorbeeld: “Canny believe that – av forgoat ma piece.”

In het Engels: “I can’t believe it – I’ve forgotten my sandwich.”

In het Nederlands: “Ik kan het niet geloven. Ik ben mijn brood vergeten.”

Ontdek hoe je 'piece' uitspreekt

Peelie-Wally

Bijvoeglijk naamwoord: bleek, onwel, ongezond

Alleen in Schotland klinkt het zo vrolijk als iemand een beetje bleek rond de neus is!

Bijvoorbeeld: “She’s looking awfy peelie-wally.”

In het Engels: “She’s looking awfully pale.”

In het Nederlands: “Ze ziet er erg bleekjes uit.”

Ontdek hoe je 'peelie-wally' uitspreekt

Shoogle

Werkwoord en zelfstandig naamwoord: trillen, wiebelen; schudden

Het Schots is een beeldende taal. Je kunt het woord shoogle bijna zien wiebelen als je het leest.

Bijvoorbeeld: “Jist gie it a wee shoogle and it’ll come loose.”

In het Engels: “Just give it a small shake and it’ll come loose.”

In het Nederlands: “Schud het een klein beetje, dan komt het los.”

Ontdek hoe je 'shoogle' uitspreekt

Sleekit

Bijvoeglijk naamwoord: sluw, listig, gewiekst

Dankzij onze nationale dichter Robert Burns is het woord sleekit een van de bekendste Schotse woorden. Burns gebruikte het om een veldmuis te beschrijven.

Bijvoorbeeld: “Wee, sleekit, cow’rin, tim’rous beastie.”

In het Engels: “Small, sly, cowering, fearful animal.”

In het Nederlands: “Klein, sluw, schichtig, angstig beestje.”

Ontdek hoe je 'sleekit' uitspreekt

Weesht

Een passend eind voor onze tour van het Scots: stilte!

Bijvoorbeeld: “Wheesht!”

In het Engels: “Be quiet!”

In het Nederlands: “Wees stil!”

Ontdek hoe je 'weesht' uitspreekt